Van 3 tot 5 februari is het buitengewoon groot feest in Catania. De stad barst die dagen uit zijn voegen in een mix van devozione, verering, en folklore. Het feest staat in het teken van Sant’Agata, patrona della città, patroonheilige van de stad. Geboren in 230 na Christus (zo wordt aangenomen) sterft ze na afschuwelijke folteringen op 5 februari 251.
Wie is Agata?
Als dochter van een rijke patriciërsfamilie wil ze haar leven in het teken van God stellen. Het moment dat de Romeinse gouverneur haar ziet en haar het hof wil maken, wijst ze hem af. Ze vlucht naar Palermo maar Quirino spoort haar op en verplicht haar naar Catania terug te eren. Nog steeds wil ze niets van de gouverneur hebben. Zijn liefde maakt plaats voor wraak. Hij gooit het jonge meisje in de kerkers en laat haar gruwelijk folteren. Ze sterft op 5 februari 251 in de kerkers.
De jonge martelaar wordt al snel naar haar dood vereerd. Al een jaar na haar dood vinden de eerste wonderen plaats. Haar sluier die in een processie wordt meegedragen voorkomt, naar verluid, dat de Etna uitbarst. En nog tal van wonderen volgen; zo wordt geloofd dat Sant’Agata de stad in 1743 beschermt tegen de pest-epidemie.
View this post on Instagram
Twee feesten voor Sant'Agata: februari en augustus
Op twee momenten in het jaar wordt Sant'Agata geëerd: van 3-5 februari en op 17 augustus. Op deze laatste dag in 1126 werden haar resten uit Constantinopel (nu Lissabon) naar Catania gebracht. Het feest op 17 augustus is veel kleiner, maar de vuurwerkshow is ook dan een spektakel.
Het feest behoort tot een van ’s werelds grootste, religieuze feesten. In aanloop naar de feestelijkheden is de binnenstad feestelijk versierd:
Eerste dag, 3 februari
Op de eerste dag, 3 februari, worden candele, kaarsen, aangeboden aan de heilige. Niet zo maar kaarsen, maar hoge en zware kaarsen. Die staan voor de mate van protezione, bescherming, van de heilige die de gelovige vraagt of heeft gekregen. De kaarsen worden met de grootste zorg uitgekozen.
Of men laat ze op maat maken door de bekende cereria Cosentino, kaarsenmaker Cosentino. Er zijn zelfs kaarsen die meer dan 120 kilo wegen. Deze cereria vormt voor vele gelovigen ook het symbolische startpunt waarvandaan ze hun tocht starten met de loeizware kaars op hun schouder.
Twee carrozze uit de 18e eeuw en elf candelore worden door de stad gedragen. Ze symboliseren gigantische kaarsen; de meeste toortsen zijn gelieerd aan een ambacht: visboeren, tuinbouwers en bloementelers, groentemannen, slagers, pasta-makers, kaasboeren, bakkers, kroegbazen. In de stoet lopen zowel hoge kerkelijken mee, maar ook burgers en militairen.
De indrukwekkende en rijkelijk versierde houten gevaartes gaan voorop in de processie. In vroeger tijden, toen er nog geen elektriciteit was, zorgen deze reuzekaarsen voor verlichting. Ze worden, in vaste volgorde, op de schouders gedragen door 4 tot 12 mannen. De twee ambtelijke carrozze brengen de sleutels naar de kerk.
Het einde van de eerste dag wordt afgesloten op Piazza Duomo met een grote spettacolo di giochi pirotecnici, vuurwerkshow. Het vuurwerk heeft voor de gelovigen niet alleen een feestelijke maar ook een dieperliggende betekenis. De patroonheilige liet na talrijke folteringen namelijk het leven tijdens de laatste foltering op gloeiend houtskool. Volgens overlevering houdt zij nog altijd toezicht op het vuur van de Etna maar ook van alle incendi, branden.
Tweede dag, 4 februari
De tweede dag, 4 februari, gaan de gelovigen de straat op, gekleed in een traditionele sacco, zak. Deze witte, strakke tuniek reikt tot de enkels en wordt met een koord om de middel gesnoerd. Op het hoofd dragen de gelovigen een zwart fluwelen cuffia, kapje. Het tenue wordt gecompleteerd door witte handschoenen. Onmisbaar attribuut is verder het strak gestreken witte fazzoletto, zakdoekje. Daarmee zwaaien ze uitbundig in de lucht.
Er zijn tal van mythes over de betekenis van de sacco, maar de meest aannemelijke is dat het gaat om een boetekleed, waarbij wit staat voor puurheid. De gordel staat voor de kuisheid. Het donkere hoofddekseltje staat voor as op het hoofd, een teken van onderdanigheid en nederigheid. De witte handschoenen zijn een teken van respect naar de pure Sant’Agata; het zakdoekje staat voor uitbundigheid.
Van oudsher zijn het vooral mannen die de sacco dragen. Maar sinds een aantal jaar dragen ook vrouwen het. Zij kiezen echter voor de kleur groen, de kleur die de heilige gedragen zou hebben tijdens haar marteldood. Het beeld van S. Agata is ook bekleed met kostbare groene edelstenen.
View this post on Instagram
Er zijn maar liefst drie verschillende sleutels nodig om de relikwieën van de heilige en het glimlachende beeld van Sant’Agata uit haar cameretta, kamertje, te halen. Het borstbeeld staat in een speciale nis, veilig vergrendeld door een ijzeren hek, in de kathedraal te halen.
Sant'Agata wordt op een zilveren draagbaar geplaatst en bekleed met rood fluweel, de kleur van de koningen, maar ook kleur van het bloed van de heilige. Voordat het beeld de kerk verlaat, draagt de aartsbisschop een heilige mis op. Daarna start de processie door de stad. Het moment dat het borstbeeld de kerk verlaat en langskomt is groots en emotioneel voor de inwoners van de stad. Als je de foto's bekijkt, kun je je er wellicht iets bij voorstellen.
"Semu tutti devoti tutti?"
Tijdens de processie roept de voorganger "Semu tutti devoti tutti?", 'zijn we allemaal vroom en toegewijd?' Waarop de menigte in koor terugroept “"Cittadini... cittadini...", 'bewoners, bewoners'. Als de voorganger antwoordt met Cittadini antwoordt de menigte Evviva S.Agata, 'Lang leve Sant'Agata'. Een emotionele belevenis
Het beeld wordt hollend voort gedragen in een ronde rond de stad en zal pas bij het ochtendgloren van de volgende dag, dus van 5 februari, terugkeren in de kathedraal van Catania.
De route door de stad gaat langs diverse plekken gelieerd aan “la santuzza”, een liefkozende benaming voor de heilige. Het tempo is hoog; de heilige moet maar niet al te lang stilstaan bij haar trieste einde, zo is de gedachte.
De relikwieën van de heilige worden een dag lang door de stad gedragen. Daarachter lopen honderden cittadini devoti, gelovige inwoners. De lege baar weegt al 17 ton; als de heilige erop is geplaatst, weegt het gevaarte samen met alle daarop geplaatste kaarsen en rode chrysanten, maar liefst 30 ton...
Derde dag, 5 februari
Op de derde dag vindt aan het eind van de ochtend is een pontificale, hoogmis, plaats. De rode chrysanten, symbool voor het martelaarschap, zijn dan vervangen door witte, symbool voor puurheid.
Al tramonto, bij zonsondergang, volgt nogmaals een processie dwars door het centrum. Er wordt onderweg alleen gestopt voor het gezang van de Benedictijner nonnen. Op deze derde dag moet een pittig stukje route worden afgelegd: de Via di San Giuliano is namelijk steil. Een flinke beproeving en eee uitdaging om dat tot een goed einde te brengen. Naar verluid is het verloop van dat stuk van de route een voorbode van hoe de rest van het jaar zal verlopen.
De avond wordt wederom afgesloten met vuurwerk. De gelovigen zijn afgemat, hebben spierpijn, en hebben geen stem meer over. Maar zijn beretrots hun eervolle taak tot een goed einde te hebben gebracht.
Het feest trekt van oudsher meer dan 1 miljoen bezoekers, deels gelovig en deels vanuit nieuwsgierigheid. In augustus wordt Sant'Agata nogmaals vereerd.
Beelden uit 2020 en 2021
Wat een verschil, voor en tijdens de Coronapandemie…
om de icoontjes naar wens te filteren of zoom verder in op de kaart.
Attendeer anderen gerust met een link op deze pagina, maar onthoud dat kopiëren van de inhoud niet is toegestaan!