Venzone, de kathedraal, na 15 september 1976
De aardbeving van 1976 die Friuli voor altijd veranderde
Op 6 mei 1976, 21 uur, trilt de aarde in het hart van Friuli. De terremoto, aardbeving, slaat toe. Friulanen geven de schuld aan Orcolat. Deze orco, reus, komt voor in Friulaanse volksverhalen. Hij zou ondergronds leven en verantwoordelijk zijn voor aardbevingen. In 59 tergend lang durende seconden verandert de regione voorgoed.
La terra tremò…
de aarde beefde
De kathedraal Santa Maria Assunta in Gemona in 1976
6,5 op de schaal van Richter
De sisma, beving, heeft een kracht van 6,5 op de schaal van Richter. Het staat te boek als het hoogste getal tot dan toe in Noord-Italië. Het epicentrum ligt enkele kilometers ten oosten van Gemona del Friuli.
Het aardbevingsgebied beslaat zo’n 5.000 km2 werden getroffen. Meer dan 120 gemeenten in de provincies Udine en Pordenone en zo'n 500.000 mensen voelen la scossa. De schok is zelfs voelbaar tot in Roma.
De aarde begint uit het niets te trillen
Er zijn geen waarschuwingen. Geen noemenswaardige voorschokken, geen alarmsignalen. Bovendien zijn de meeste zwaarst getroffen dorpen, waaronder Gemona, Osoppo en Buia, helemaal niet als seismisch risicogebied geclassificeerd. De gebouwen zijn er dan ook niet op berekend. Dat maakte de ravage des te groter.
De gevolgen van de aardbeving
De cijfers zijn indrukwekkend in hun omvang. Officieel komen 965 mensen om het leven. Er raken zo'n 3.000 mensen gewond. Bijna 200.000 Friulani verliezen hun huis. Circa 17.000 woningen worden volledig verwoest.
De zwaarst getroffen plaatsen zijn Gemona del Friuli, Venzone, Osoppo, Trasaghis en Forgaria nel Friuli. Er blijft weinig tot niets over van de dorpen.
September 1976: Friuli schudt opnieuw
Het rampjaar 1976 is daarmee nog niet voorbij. Vier maanden later, op 11 en 15 september, slaat de Orcolat opnieuw toe. De naschokken bereiken opnieuw magnitudes rond de 6,0. De schokken verwoesten veel van wat in de zomer is opgebouwd of gestabiliseerd.
Bij deze beving komen nog eens dertien mensen kwamen om het leven. De totale economische schade is enorm: zo'n 15.000 arbeiders raken hun baan kwijt omdat fabrieken zijn ingestort of zwaar beschadigd.
Il Friuli ringrazia e non dimentica
De wederopbouw: Modello Friuli
Wat volgt, is misschien nog indrukwekkender dan de ramp zelf. De wederopbouw van Friuli is wereldwijd bekend geworden als het Modello Friuli. Een model van aanpak dat tot op de dag van vandaag als voorbeeld geldt.
prima le fabbriche, poi le case, poi le chiese
Venzone, juli 1976, de kathedraal, © YukioSanjoo, Wikimedia
Het motto is eenvoudig maar krachtig: prima le fabbriche, poi le case, poi le chiese: eerst de fabrieken, dan de huizen, dan de kerken. Werk boven alles, zodat mensen kunnen blijven.
Voor het eerst in de Italiaanse geschiedenis krijgen de sindaci, burgemeesters, de regie over hun eigen gemeenten. De nationale overheid delegeert aan de regione Friuli. De regione op haar beurt aan de gemeenten. Rialzarsi, insieme. Samen de schouders eronder. Met vereende krachten en een enorme solidariteit.
Het vormt uiteindelijk de basis van de moderne Protezione Civile. Deze Italiaanse civiele bescherming wordt sindsdien bij iedere Italiaanse ramp ingezet. De wederopbouw duurde iets meer dan vijftien jaar.
rialzarsi, insieme
samen weer opstaan
Venzone en Gemona del Friuli
Venzone nu
Dorpen als Venzone en Gemona worden letterlijk steen voor steen herbouwd. Elk brokstuk wordt genummerd, gecatalogiseerd en teruggeplaatst. Breng vooral een bezoek aan beide dorpen. Daar kan geen geschiedenisboek tegenop. Genummerde stenen in de arcades, maar ook de kathedraal die letterlijk uit het eigen maceria, puin, wordt herbouwd zijn de indrukwekkende getuigen.
Venzone behoort nu zelfs tot een van de borghi più belli d’Italia, een van de mooiste middeleeuwse dorpen van Italië. In het museum Tiere Motus, Friulaans voor aardbeving, kun je foto's en video’s bekijken van de ondergang en wederopbouw.
Leestips:
- Wat te doen bij een aardbeving
- De aardbeving in Friuli - herinnering uit Claudia's kindertijd - ItalieTips.nl
- verschillende bijdragen over aardbevingen - ItalieTips.nl
Bekijk een oude film over de Terremoto
Lis sisilis nus bandonin
le rondini ci abbandonano
de zwaluwen verlaten ons
De zwaluwen kwamen wel maar vonden hun nido, nest, niet omdat de huizen waren ingestort.
Attendeer anderen gerust met een link op deze pagina, maar onthoud dat kopiëren van de inhoud niet is toegestaan!