Caravaggio

De schilder Caravaggio kende een turbulent leven van vele ruzies, duels en zelfs gevangenisstraf. Aan het eind van zijn leven, hij werd slechts 39 jaar oud, raakt hij zelfs verwikkeld in een proces wegens moord, waarna hij vlucht naar Napoli. Daar maakt hij één van zijn meesterwerken, ‘De zeven werken van barmhartigheid’. Dit werk toont een eerste verandering in zijn stijl: de compositie is complex en toch is alles zo samengevat dat er niets overbodigs te zien valt. Nog geen jaar later belandt de kunstenaar op Malta, waar hij een aantal enorme schilderijen maakt die dan echt anders van stijl zijn dan voorheen. De eerst alomtegenwoordige schaduw is nu verbannen naar de achtergrond en ook is er een grote muur te zien, die later terugkeert in zijn werk.

Op Malta treedt hij in de Orde van de Maltezer Ridders, maar wordt eruitgegooid en gevangen genomen. Hij weet echter te ontsnappen en vlucht naar Sicilia. Daar maakt hij nog een aantal grote werken, waarin de emoties van zijn figuren nog verfijnder zijn en de kleuren nog zachter en gedempter. Nog steeds op de vlucht, overlijdt hij uiteindelijk in 1610, waarschijnlijk aan een longontsteking. Drie dagen later komt er een brief van de paus, die hem genade verleent. De meeste tijd heeft Caravaggio gewoond en gewerkt in Roma, waar hij zijn modellen vaak gewoon van de straat plukte. Zijn werk veroorzaakte er rond 1600 grote ophef door zijn realistische figuren en zijn typerende gebruik van chiaroscuro, letterlijk licht-donker. Bij deze techniek ligt de nadruk op het sterke licht-donkereffect en blijft de kleur op de achtergrond.

Caravaggio brak met het Maniërisme en heeft door zijn naturalisme de schilderkunst rond 1600 sterk vernieuwd. Toen hij zijn opleiding in Lombardia begon, kwam de schilder in aanraking met deze directe observatie van de natuur, die kenmerkend is voor die streek. Van die lokale traditie nam hij de relatie tussen objecten en natuurlijk of kunstmatig licht over, en de mogelijkheid om met kleur te construeren en te definiëren. Dit realisme is voor het eerst echt goed te zien in zijn cyclus van het leven van Sint Mattheus in de Contarelli Kapel te Rome, die bestaat uit 3 grote schilderijen. De eerste versie van Sint Mattheus en de engel werd niet goedgekeurd, omdat het werk in strijd zou zijn met de waardigheid die toen van een religieuze voorstelling verwacht werd. Daarin hield de engel de hand van Mattheus vast om hem te begeleiden bij het schrijven. Deze versie werd door iemand anders gekocht, en werd verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog. In de tweede versie, die wel werd goedgekeurd, telt de engel op zijn vingers om zo Mattheus te inspireren. Na dit, voor die tijd, sensationele werk besloot Caravaggio zich te wijden aan traditionele, religieuze onderwerpen, die hij echter op geheel nieuwe wijze interpreteerde. Waarschijnlijk gebruikte hij een lantaarn om de scène te belichten, waardoor er grote verschillen ontstonden tussen licht en donker, wat de spanning op het schilderij verhoogde.

In Nederland werd caravaggio's stijl nagevolgd door de ‘Utrechtse caravaggisten’ zoals Gerrit van Honthorst, Hendrick Terbrugghen en Dirck van Baburen, die Hollandse motieven combineerden met het kleurgebruik en de religieuze elementen uit het werk van Caravaggio.