Het Italiaanse onderwijssysteem

Hoe zit het Italiaanse schoolsysteem in elkaar? De vorm waarin het onderwijs wordt gegeven, wijkt af van wat in Nederland gebruikelijk is. En dat maakt uitleggen wat je studeert of welke opleiding je volgt maar knap lastig. Hoe een scholier wordt genoemd, hangt daar ook mee samen; er zijn meerdere woorden voor. Zo simpel als het systeem hieronder lijkt, zo ingewikkeld en wollig staat het beschreven op verschillende Italiaanse bronnen.

Schoolsysteem Italië in een notendop

In due parole, in een notendop, ziet de Italiaanse schoolcarrière er als volgt uit:

• 0-3 jaar: Asilo nido
• 3-6 jaar: Scuola dell’infanzia
• 6-11 jaar: Scuola primaria (scuola elementare)
• 11-14 jaar: Scuola secondaria di primo grado (scuola media)
• 14-19 jaar: Scuola secondaria di secondo grado (scuola superiore)

Aansluitend kun je door naar de universiteit of kiezen voor Alta formazione artistica/musicale/coreutica, kunst/muziek/dans.

Wist je dat
Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) staat de kwaliteit van het onderwijs in Italië staat op de 34e plaats van de wereldranglijst (publicatie 2018; andere rapporten nog niet beschikbaar). Nederland staat dat jaar op de 16e plaats.

Grembiule, het Italiaanse schooluniform

Leerplicht

In Nederland vallen kinderen vanaf 5 jaar onder de istruzione obbligatoria, leerplicht; in Italië is dat een jaar later; vanaf 6 jaar. De leerplicht is in beide landen tot 18 jaar, behalve in geval van een diploma.

Istruzione d’ infanzia, voorschools onderwijs

Het voorschoolse onderwijs wordt ook wel istruzione d’ infanzia genoemd.
Ondanks dat er nog geen leerplicht is, kunnen ouders hun kinderen voor hun 6e jaar al wel naar een servizio sociale a carattere educativo brengen: een instelling met een educatieve grondslag.

In de praktijk komt het erop neer dat kinderen vanaf 3 maanden naar il nido d’infanzia, de peuterspeelzaal, kunnen, ook wel bekend als asilo nido. Van het 3e tot en met het 5e levensjaar kunnen Italiaanse kindjes naar la scuola dell’infanzia, een soort kleuterschool.

De eerste cyclus

La scuola elementare, de basisschool

Vanaf 6 jaar geldt leerplicht. Dan start ook de zogenaamde il primo ciclo. In deze eerste cyclus starten kinderen op de scuola primaria, beter bekend als scuola elementare, basisschool. Deze school is bestemd voor kinderen van 6 tot en met 11 jaar. De scolaro, scholier, zit hier dus vijf jaar.

Busje komt zo...

La scuola media, de onderbouw

Daarna gaan de kinderen naar de scuola secondaria di primo grado, beter bekend als scuola media, vergelijkbaar met de onderbouw van de Nederlandse middelbare school. In tegenstelling tot Nederland is dit een niveau. Dit deel van het vita scolastica, schoolleven, van de Italiaanse kinderen duurt 3 jaar: van hun 11e tot en met hun 14e.

Ter afsluiting van de eerste cyclus moet een alunno, leerling, een soort eindexamen doen. Met het Diploma di Licenza Conclusiva del Primo Ciclo di Istruzione op zak mag de scholier doorstromen naar de tweede cyclus.

Op basis van de examenresultaten wordt in overleg met de ouders besloten welke vervolgrichting het wordt. Het niveau van het diploma dat een leerling aan het eind van de primo ciclo ontvangt, komt qua niveau overeen met dat van enkele jaren algemeen vormend voortgezet onderwijs.

Wist je dat…
kinderen op de basisschool en middelbare school met een scuolabus naar school kunnen gaan? De allievi reizen tegen een vast tarief mee.

De tweede cyclus: Le superiori, de bovenbouw

In il secondo ciclo wacht la scuola secondaria di secondo grado, in de volksmond le superiori genoemd. Vanaf dat moment wordt de allievo, leerling, studente genoemd. Er is keuze uit verschillende scholen met verschillende niveaus en richtingen.

Istituto tecnico

Op een istituto tecnico wordt technisch onderwijs gegeven voor de duur van vijf jaar. Het niveau is vergelijkbaar met het MBO in Nederland. De eerste twee oriëntatiejaren zijn verplicht op basis van de leerplicht. Daarna mogen leerlingen verder studeren en zich specialiseren met een door hun zelf gekozen indirizzo o specializzazione, richting of specialisatie. Je kunt hierbij onder andere denken aan handel, toerisme, zorg en transport.

Istituto professionale

Een istituto professionale heeft als doel om studenti op te leiden voor de beroepspraktijk.
Voor een goede aansluiting met de arbeidsmarkt kúnnen leerlingen deze opleiding binnen 3 of 4 jaar afronden. Leerlingen krijgen dan een Diploma di Qualifica: dit is te vergelijken met MBO 2, 3 of 4, afhankelijk van de gekozen richting.

Specialisaties zijn bijvoorbeeld ristorazione, turismo, artigianato o commercio: horeca, toerisme, ambacht of handel. Leerlingen kunnen er echter ook voor kiezen om net als aan het istituto tecnico of het liceo 5 jaar te studeren.

Il liceo

Il Liceo is te vergelijken met het Nederlandse havo en vwo; de school duurt vijf jaar.
Er zijn zes verschillende richtingen waaruit de liceale, middelbare scholier, kan kiezen:

• Liceo classico: met Grieks en Latijn
• Liceo linguistico: vreemde talen en cultuur
• Liceo scientifico, natuur en techniek
• Liceo musicale e coreutico, muziek en dans
• Liceo delle scienze umane, sociale wetenschappen
• Liceo artistico, kunst

Esame di maturità, verplicht staatsexamen

Na vijf jaar op een van deze drie scholen volgt een staatsexamen. In Italië is dat een mondvol: l’esame di stato conclusivo dei corsi di studio di istruzione secondaria superiore. Het staat ook bekend als esame di maturità, maturiteitsexamen. Het diploma is geldig voor toegang tot het hoger onderwijs.

Studenten van een istituto tecnico of professionale kiezen er veelal voor om na het staatsexamen te gaan werken omdat hun studie goed aansluit op de arbeidsmarkt.

Toen je nog op zaterdag naar school moest...

L’istruzione superiore, hoger onderwijs

Voor sommige studierichtingen in het hoger onderwijs gelden extra toelatingseisen bovenop het behalen van het esame di maturità. Ook kan er sprake zijn van een test di ammissione, toelatingstest.

L’istruzione superiore wordt in Italië aangeboden door ruim 80 (vrije) universiteiten en politecnici, een soort technische universiteiten. Verder zijn er instituten voor Alta Formazione Artistica e Musicale, gericht op kunst en muziek; Istituti Tecnici Superiori, gericht op hoger technisch onderwijs en hogere beroepsopleidingen op het gebied van bijvoorbeeld dienstverlening, cultureel erfgoed en landbouw.

Università di scienze applicate, HBO

Net als in Nederland kennen de opleidingen op de università en politecnico een bachelor- en mastergraad. Op basis van het Europees kwalificatieraamwerk kunnen de verschillende opleidingen in Nederland en Italië met elkaar vergeleken worden qua niveau.

Italië kent geen HBO-instellingen, alleen universiteiten. Na 3 jaar kun je een Diploma Accademico di Primo Livello halen aan een Italiaanse universiteit; dit is vergelijkbaar met een afgeronde Nederlandse HBO-opleiding (bachelor). Als er gesproken wordt over een università di scienze applicate kun je ervanuit gaan dat het vergelijkbaar is met een hogeschool.

Omdat er geen HBO bestaat in Italië hangt het van de università af of het diploma in Nederland een HBO- of WO-graad heeft.

Università, wetenschappelijk onderwijs

Een bachelorgraad in het wetenschappelijk onderwijs wordt in Italië aangeduid met laurea. Deze haal je na twee jaar. Een jaar later haal je een laurea magistrale of laurea specialistica, mastergraad. Daarna kun je promoveren en een Dottorato di ricerca, doctor-titel behalen.
De studie rechten, pharmacie, bouwkunde etc duren vijf jaar; geneeskunde en orthodentie zes jaar.

Wist je dat…
de oudste Europese universiteit in Bologna staat? De Università di Bologna is opgericht in 1088. Een van de soppranomi, bijnamen, van de stad is ervan afgeleid, namelijk la dotta, de geleerde.

Waarde van Italiaanse diploma’s

Omdat de onderwijssystemen bij het voortgezet onderwijs zoveel verschillen kent, geeft Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationalisering in onderwijs, een Nederlandse waardering aan de meest voorkomende diploma’s uit Italie.

Toen er nog absentiebriefjes moesten worden afgetekend...

© Foto's: Claudia Zanin