Che facciamo quest'autunno?

Una storia del nostra amica Willemijn Lindeboom

De herfst heeft in Umbria altijd een aantal activiteiten in petto, waarover eerst uitgebreid op elk moment van de dag en in allerhande gezelschap gediscussieerd moet worden. Het stikt hier op die momenten van de experts, verdeeld in twee groepen. De ene groep bestaat uit de uitvoerenden, met jaren, zo niet decennia ervaring, elk jaar hetzelfde zoals de Traditie leert, met een hoofdletter T. De andere groep bestaat uit mensen die van anderen hebben gehoord hoe het moet, ofwel zo nu en dan iets van de tv hebben opgepikt.

De herfstoogsten

Over welke activiteiten gaat het? Deze verhitte discussies gaan eindelijk eens niet over voetbal of politiek, maar over 1) de druivenoogst; 2) funghi, paddestoelen; en 3) de olijvenoogst. Ik woon in de heuvels van Umbria, ook wel het groene hart van Italia genoemd. Hier zijn velen (de ouderen) nog zelfvoorzienend wat eten en drinken betreft. Dat verklaart misschien de passie waarmee discussies gevoerd worden over deze 'herfstonderwerpen'.

Druivenoogst

De druivenoogst had als voornaamste discussiepunten hoe de wijn van deze nieuwe druiven zou worden, hoe je het beste wijn kunt maken (dit onderwerp is erg ingewikkeld, gezien de studie 'enologie') en wanneer je de druiven het beste zou kunnen plukken. De discussies vonden plaats eind augustus en geheel september. Terwijl ik dit schrijf zit de wijn inmiddels in het vat en drinken we hier volop Novello, San Martino (il giorno di San Martino, ogni mosto diventa vino) is net voorbij.

Paddestoelengekte

Na de druivenoogst kwam oktober en men zocht en zocht, maar paddestoelen vond men niet. Ook in september waren er geen paddestoelen, maar dat was logisch want het was troppo secco, te droog, en daarom komen de paddestoelen de grond niet uit (weet men hier). Daar viel mee te leven, want er werd regen verwacht en dus zou Umbria in oktober volstaan met de heerlijkste, voor niet kenners riskante, funghi.

Echter eerst werd er volop gediscussierd over wanneer ze er zouden zijn, welke types er dan zouden zijn, of er dit jaar wel of niet veel eetbare paddestoelen zouden zijn, hoe je de paddestoelen moet plukken en vervoeren zodat je de minste schade aan de oogst voor een volgend jaar aanricht en tot slot uiteraard hoe je welk type paddestoel het beste kunt bereiden.

Oktober bleek zeer warm en vochtig, ideaal voor paddestoelen. Het leek of de Italiaan veranderde in een primitiever mens die leeft van het verzamelen van eetbare dingen uit de natuur ... Paddestoelen gekte. Iedereen ging zoeken en wie kon nam zelfs vrije dagen op om de bossen en heuvels af te struinen op zoek naar porcini en andere glibberige schatten.

Ik woon middenin 'lekker paddestoelgebied' en ben hier nu toch al zo'n drie jaar, maar tot verbazing van de mensen om mij heen, kom ik niet verder dan nieuwsgierig in andermans mandjes te gluren om te zien wat ze hebben gevonden. Als paddestoelen niet zo gevaarlijk waren, zou ik er zeker meer interesse in hebben. Echter, het risico een nieuwe lever te moeten laten implanteren, zo niet erger, weegt voor mij nogal zwaar.

Het was dus niet enkel gezellig toen ik werd uitgenodigd bij mijn 'schoonouders' voor een avondmaaltje bijzondere paddestoelen. Pa en zoon (mijn zogenoemde fidanzato) hadden een mandjevol gevonden en het was een heel bijzondere gelegenheid om die met de hele familie te nuttigen. De dag van de vondst kwam ik toevallig even langs en pa toonde vol trots de gevonden variatie.

Belangstellend vroeg ik wat nou wat was in de paddestoelen wereld. Hij noemde per paddestoel de lokale naam (in het dialect dus) en keek nog 'ns goed naar het exemplaar. Bij één paddestoel zei hij nogal vastberaden dat hij bij de apotheek op de paddestoelenposter had gezien dat net deze ene variant niet eetbaar was, maar we aten hem toch omdat zijn familie altijd die paddestoel had gegeten. Een paar uur voor het paddestoelenavondmaal wilde het toeval dat ik op de radio hoorde dat een gezin in Toscane in kritieke toestand in het ziekenhuis lag na het eten van niet eetbare paddestoelen. Gelukkig heb ik de maaltijd overleefd.

Olijven plukken moeilijk? Doe de ritstruc!

Toen werd het november en gingen de discussies over de olijvenpluk. Dezelfde type onderwerpen: wanneer plukken, hoe groot de opbrengst aan olie per boom zal zijn, welke olijven beter zijn, hoe het beste te plukken (het lijkt allemaal zo eenvoudig, maar er zijn vele plukmanieren) en naar welke olijfoliemolen de olijven te brengen. Al deze discussies geven een redelijk goed beeld, voor een relatieve nieuwkomer als ik, van de dingen waarop je moet letten.

Wel is het lastig een mening te vormen, want in mijn bijzijn zijn geen van de discussies op zo'n manier beëindigd dat ik vervolgens wist wat de beste methode was. Het tegenovergestelde is het geval, dat ik nu namelijk helemaal niet meer weet wat te doen, of wie te geloven. Zonder praktijkervaring in deze materie, klinken alle verschillende standpunten wel goed.

Inmiddels is de olijvenoogst in volle gang. Hierbij gelukkig weinig gevaar, afgezien van het risico uit de boom te vallen. De meeste olijven worden door ouderen geplukt en die staan uren op wiebelige laddertjes en op glibberige takken in de olijfbomen de olijven van hun takjes te ritsen.

Hoewel ik een stuk jonger ben en dit werk dus makkelijker zou moeten kunnen, valt dat in de praktijk nogal tegen. Ik sta niet zo ontspannen op wiebelige laddertjes, laat staan op glibberige olijfboomtakken. Ik rits de olijven redelijk behendig van de takken af, maar veelal lukt het me niet ze in de mand te laten verdwijnen. Ik moet dus steeds van mijn gevaarlijke plukposities terug naar vaste grond om de gevallen olijven toch nog de mand in te krijgen...

Inmiddels heb ik gezien dat andere olijfplukkers geen manden om hun schouders hebben hangen, maar gewoon netten om de boom leggen, vervolgens doen ze de ritstruc waarbij de olijven op de met netten bedekte grond vallen en als de boom leeg is pakken ze de netten op, gevuld met verse olijven. Hoe eenvoudig!

Na november zien we de echte wintermaanden tegemoet en men is nu al begonnen met discussies over de varkens (wanneer slachten, hoe, wie etc.), over de houtkap (waar, wanneer, met wie, etc.), over het snoeien van de olijfbomen, en over de moestuin. Allemaal minder interessant dan de herfstoogsten en men heeft het dus ook van oudsher weer evenveel over calcio, la politica en uiteraard het gouden onderwerp: mangiare.