Tortelli, kastanjes en everzwijn: de Italiaanse sagre

Una storia del nostra amica Eva Goethijn

Dat Italië op culinair gebied heel wat te bieden heeft, is natuurlijk geen nieuws. Wie voor z'n plezier, voor werk of voor studie een bezoek brengt aan il Bel Paese laat zich maar al te graag betoveren door de keukenkunsten van de vele trattorie, pizzerie en osterie. En de echt "die hards" onder jullie hebben vast wel het genoegen gehad aan te schuiven aan de ruwhouten tafels van een rustieke agriturismo op het platteland, waar een gemoedelijke en altijd goed gehumeurde vrouw des huizes de zelfgemaakte pasta op de borden schept.

Maar wie zich voor een prikje te goed wil doen aan lokale lekkernijen en zich écht Italiaan wil voelen, die moet bij z'n volgende bezoek aan Italië maar de affiches aan de muren of het plaatselijke buurtkrantje in het oog houden. Dat is namelijk de enige manier om te weten te komen óf en waar er in de buurt een sagra gehouden wordt.

Het is moeilijk om de sagre (of fiere, of feste zoals ze ook wel genoemd worden) met een Belgisch of Nederlands gebruik te vergelijken. Het woord sagra komt van het Latijnse woord sacra, wat ‚heilig' of ‚gewijd' betekent. De sagre waren oorspronkelijk de jaarlijks terugkerende feestdagen waarop men de wijding van de dorpskerk herdacht.In de loop der tijd groeiden deze ceremonies uit tot heuse buurtfeesten waarin het religieuze aspect nauwelijks nog een rol speelde, maar het accent meer en meer kwam te liggen op het samen eten en drinken.

De sagre zijn dan ook meestal gewijd aan een lokale specialiteit. Elke buurt en elk dorp heeft zo wel zijn eigen jaarlijks terugkerende feesten, afhankelijk van het seizoen en van de regio. In Toscane bijvoorbeeld, waar ik woon, is de maand oktober gewijd aan de kastanjes, die geroosterd gegeten worden, de zogenaamde bruciate, of gekookt als ballotte. Andere sagre brengen ode aan de gerechten met paddestoelen, oftewel funghi porcini, de polenta, il cinghiale, het everzwijn, en natuurlijk vanaf november aan de vino novello!

Met een groepje vrienden hebben we van het afschuimen van de sagre in het weekend een favoriet tijdverdrijf gemaakt. Op het platteland zijn ze het leukst: het hele dorp, groot en klein, schuift aan aan lange tafels op het dorpsplein of, bij regen, in de plaatstelijke sportzaal. Het eten is heerlijk en spotgoedkoop, er wordt lekker gekletst en de bambini rennen gillend rond tot laat in de nacht. Vaak is er ook een orkestje van bedenkelijke kwaliteit dat vreselijke jaren 60-hits ten gehore brengt. En dan zijn er nog de oudjes van het plaatselijke naaikransje die hun creaties aan de man proberen te brengen voor het goede doel... kan het aardiger?

Het vieren van de sagre is een echt Italiaans gebruik en nooit heb ik er ook maar één toerist gezien. Toen ik een keer een Nederlandse vriend van me meenam naar de sagra dei tortelli in Borgo San Lorenzo, een kilometer of 20 buiten Firenze, was het mannetje dat de bestellingen opnam zo gecharmeerd, dat we prompt koffie en grappa aangeboden kregen. Een echte aanrader dus die sagre!