Oud en nieuw gebruiken en tradities in Italië

Felice Anno Nuovo!

Capodanno; Letterlijk vertaald: het begin van het jaar. Zoals overal wordt deze dag gevierd als een afscheid van het oude en een verwelkoming van al het nieuwe, frisse, jonge, positieve... Men wenst elkaar 'Buon anno'. De kerstversieringen blijven, net als in Nederland, ter verhoging van de feestvreugde gewoon hangen tot aan 6 januari, de dag waarop la Befana komt! Het vieren van het nieuwe jaar kent ook in Italia diverse tradities, waaronder het uitbrengen van een toast, fare un brindisi, het geven van de besjes van de maretak, vischio, als symbool van voorspoed, geluk en vruchtbaarheid. In Angelsaksische landen is de mistletoe een legitieme reden om het puriteinse gedrag even opzij te zetten.

Tradizione

Het begin van het nieuwe jaar wordt altijd groots gevierd. In Napoli kende men de traditie van lo sciuscio. Een groepje zangers dat al zingend van huis tot huis trok. Hun liedjes en muziek waren bedoeld om geluk te brengen in het nieuwe jaar. De deur niet open doen betekende een jaar ongeluk. De traditie is zo goed als uitgestorven, maar in kleine dorpjes wordt deze soms nog in ere gehouden. Het zijn dan meestal groepjes kinderen die voor hun inspanningen beloond worden met snoepjes of kleingeld.
Traditionele kleuren met Nieuwjaar, en ook Kerst, zijn natuurlijk rood en goud en sinds een aantal jaren wordt dit kleurgebruik, ook in Nederland, toegepast in de lingerie die gedragen wordt op die avond. Rode lingerie wordt gedragen om het geluk voor het nieuwe jaar af te dwingen. Voorheen was dit gebruik alleen in zwang bij jonge verliefde stelletjes maar gezien de hoeveelheid rode lingerie die verkocht wordt voor de feestdagen, lijkt dit gebruik snel ingeburgerd.

Mangiare

Met Capodanno wordt er vaak vis of zeevruchten gegeten. In Lazio is capitone, zeepaling, een traditioneel nieuwjaarsgerecht. In heel Italia, maar vooral in het Noorden, worden twee speciale worsten geserveerd. Cotechino, een varkensworstje en zampone, een gevulde varkenspoot. Bij de slager en in de supermarkten zijn ze kant en klaar te koop. De zampone in een mooi doosje waarmee deze ook geschikt is om cadeau te geven. Beide gerechten zouden brengers van rijkdom zijn voor het volgende jaar. Traditioneel worden ze dan ook geserveerd met lenticchie, linzen, die de rijkdom aan geld symboliseren. De beste kwaliteit linzen komt van Ventotene, een klein eilandje voor de kust van Lazio, maar ook de linzen uit het op de Piano Grande gelegen Castelluccio (Umbria) zijn prima geschikt voor de gelegenheid.

Ter afsluiting van het diner volgen de zoete nagerechten. Naast de traditionele Panettone en Pandoro worden met Capodanno ook strufoli (ook wel strufoli, stuffoli of stufoli genoemd) geserveerd. Deze 'taart' die oorspronkelijk uit Napoli komt, bestaat uit kleine gefrituurde deegballetjes, rijkelijk overgoten met honing. Wederom als symbool voor financiële rijkdom. Als de klok 12 heeft geslagen, wordt er getoast met spumante en daarbij worden druiven gegeten. Na deze maaltijd genuttigd te hebben, kan het haast niet meer fout gaan: het schip met goud zal binnen varen...

Mezzanotte

Buiten op straat wordt de overgang van oud naar nieuw natuurlijk ook gevierd met het afsteken van fuochi artificiali (niet zo veel als bij ons). Klokkengelui, scheepshoorns en sirenes dienen ervoor om de geesten van het oude jaar te verdrijven en het nieuwe jaar te verwelkomen. Daarna natuurlijk snel weer naar binnen om het feest voor te zetten.
Naast de feesten in huiselijke kring en gewoon op straat, wordt er ook samen feest gevierd in dorpshuizen, hotels en discotheken. Al dan niet geboekt als arrangement, pacchetto, met hierin cenone, festa e pernottamento (overnachting). Dit veglione di Capodanno, oudjaarsbal, duurt meestal tot in de kleine uurtjes. In grote, maar ook in kleinere steden komen de Italianen bij elkaar op de grote, centrale pleinen. Het is de gewoonte wakker te blijven om de eerste zonsopkomst van het Anno Nuovo mee te maken. Als je op dat moment in de bergen zit, is het fantastisch om, in de winterkou, de zon boven het bergmassief uit te zien komen!

De volgende ochtend als iedereen weer is bijgekomen, kan de dag traditioneel beginnen met het bijwonen van de heilige mis of het bekijken van het Urbi et Orbi uitgesproken door Il Santo Padre op het Piazza San Pietro. Lang voor Capodanno kun je kaartjes kopen voor het bijwonen van dit evenement. Ook via internet kun je de zegening op Radio Vaticana beluisteren. Wat minder profaan is het volgen, ook in Italia, van het traditionele Nieuwjaarsconcert uit Vienna waarbij de muziek van Strauss de toon zet. Hierna volgt weer een maaltijd: het diner van Nieuwjaarsdag dat bestaat uit ongeveer dezelfde ingrediënten als de vorige dag. Geen wonder dat ook in Italië januari de traditionele dieetmaand is...

Deze dag is dé dag waarop je alle plannen moet maken voor het komende jaar en volgens de overlevering moet je een beetje doen van die dingen waarvan je graag wilt dat ze in de volgende 364 dagen gebeuren. Dus geen rekeningen betalen...
Als je wilt weten hoeveel dagen, uren, seconden er nog te gaan zijn voor het begin van het nieuwe jaar, en natuurlijk andere wetenswaardigheden over Capodanno, is er een speciale nieuwjaarssite (it) waarop je dit allemaal kunt vinden.